| Park i pałac Lubomirskich |
|
|
|
Teren dawnej rezydencji Lubomirskich obejmuje park, kordegardę, pałac, oficynę i oranżerię. Park przeworski w swej obecnej postaci romantycznego ogrodu krajobrazowego w typie angielskim powstał w XVIII-XIX w., mniej więcej w tym samym czasie co pałac. Park zajmuje rozległy obszar około 12 ha i składa się z parku południowego (dolnego) i parku północnego (górnego), oddzielonych obmurowaną skarpa. Park dolny, niewątpliwie starszy, ukształtowany był .pierwotnie na wzór ogrodu włoskiego. Z założenia togo pozostała stara alejo grabowa. W parku górnym, urządzonym jako romantyczny ogród angielski w typie naturalnym, zachowała się ładna aleja lipowa. Drzewostan tego pięknego niegdyś parku składa się z wiekowych lip, topól i dębów, rosną tu ponadto kasztanowce, orzechy kaukaskie, tuje, jesiony i brzozy. Najstarszą, ponad 300 lat liczącą lipę, rosnącą przed pałacem, miał posadzić sam Jan III Sobieski. Z przykrością wypada odnotować, że stan utrzymania parku jest nie najlepszy. Niewłaściwa gospodarka, jak i wielka wichura w 1960 r. spowodowały znaczne ubytki w jego cennym drzewostanie. U wejścia do parku stoi klasycystyczna kordegarda z początku XX w., nieszczęśliwie rozbudowana w 1959 r.
Opodal pałacu położona jest oficyna powstała również w okresie XVII i XIX w. W głębi parku dawna oranżeria, wzniesiona w połowie XIX w. z pięknie zdobioną sztukateriami i przeszkloną elewacją frontową. Przed kilku laty przeznaczona na ogród zimowy stoi zaniedbana i zniszczona. Na skraju parku stoi jeszcze dom ogrodnika z połowy XIX w., w którym podczas powstania styczniowego, staraniem Jerzego Lubomirskiego, urządzony byt szpital dla rannych powstańców. Poza parkiem znajduje się zespól zabudowań dawnej ordynacji i folwarku Podzamcze. Byty tu budynki administracyjne, mieszkalne i gospodarcze, stajnie, powozownie, warsztaty i gorzelnia. Po przejściu frontu w 1944 r. część tych obiektów przekazano na potrzeby służby, zdrowia, która zajmuje je do chwili obecnej. W 1974 r. została podjęta decyzja o przeznaczeniu przeworskiego zespołu pałacowego na cele muzealne i w tym też czasie rozpoczęto remont opuszczonych i zniszczonych obiektów. W pałacu od 1975 r. mieści się muzeum regionalne, powstałe staraniem miejscowego społecznika Józefa Benbenka, jeszcze .w 1958 r. Na parterze budynku znajduje się stała ekspozycja związana z historią Przeworska i jego okolicy, zaś na piętrze muzeum wnętrz. W dawnym domku koniuszego, garażu i stajni rozlokowano muzeum pożarnictwa, powstałe w 1956 r. dzięki zabiegom drugiego tutejszego działacza - Leona Trybalskiego. W gronie oryginalnych eksponatów znajduje się ponad trzydzieści strażackich wazów bojowych i sikawek, z których sporo pamięta dobre czasy c.k. Austrii. Natomiast w dawnej powozowni mieści się zapoczątkowana w 1972 r. ekspozycja karet, powozów i wozów chłopskich. Za parkiem, nad Mleczką znajduje się miejsce zwane do dziś Papiernia. Właśnie tu była dawniej dworska papiernia. Po przeciwnej stronie ulicy, na wprost wejścia do parku, znajduje się ciekawy budynek dawnej oberży (Krakowska 35), przed kilkudziesięciu laty przerobionej na mieszkania. Budynek ten pochodzący z XVII w., pierwotnie parterowy, został w XIX/XX w. przerobiony i nadbudowany. Od 1899 r. mieściło się w nim, przez kilka lat, starostwo. Jak mówi tradycja, w oberży tej miał nocować Stefan Czarniecki, podążający za wojskami Karola Gustawa, miał też ponoć mieszkać sławny Honoré de Balzac. |
||||
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|