|
|
Zabytki przeworskie
|
Bazylika pw. Ducha Świętego |
|
|
|
Na zachód od rynku, na przeciwległym krańcu miejskiego wzgórza, wznosi się masywna sylwetka kościoła parafialnego; budowla zabytkowa i wielce interesująca.
Miejsce, na którym wznosi się kościół, to historyczne Kniaże Grodziszcze lub Kniaże Pole. Przypuszczalnie, na przełomie X i XI w. powstał tu warowny gród, otoczony drewniano-ziemnymi wałami, istnienie których stwierdzono podczas badań archeologicznych, przeprowadzonych w latach 1960-1961. |
Zapewne o tym grodzie mówi notatka z 1281 r. W 1394 r. Jan Tarnowski sprowadził z Miechowa do Przeworska zakon Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Jezusowego, zwanego Bożogrobcami lub Miechowitami. Zakon ten, mający rycerskie tradycje, oprócz duszpasterstwa, zajmował się szpitalnictwem i prowadzeniem szkół. Bracia otrzymali wspomniany już kościół św. Katarzyny oraz teren Grodziszcze, gdzie prawdopodobnie od dawna stała ruska cerkiew, związana z monasterem w Świętoniowej. Na podstawie fundacji J. Tarnowskiego z 1394 r. rozpoczęli tu Miechowici w 1430 r. budowę nowego kościoła, który ukończono dopiero w latach 1473-1476. Budowla ta, wzniesiona w surowym stylu późnego gotyku, przetrwała bez większych zmian do naszych czasów. Przy klasztorze został założony szpital pod wezwaniem św. Ducha, o którym wiemy, że istniał już w 1460 r. Zlikwidowany został przez Lubomirskich w XIX w.
|
|
Czytaj całość…
|
|
|
Klasztor oo. Bernardynów |
|
|
U końca ul. Bernardyńskiej widnieją zabudowania zabytkowego klasztoru Bernardynów. Wśród drzew czerwienieją ceglane mury budowli, ponad dachami której wznosi się wysoka wieża.
| |
Kościół i klasztor zawdzięczają swoje powstanie fundacji z 1461 r., podjętej przez ówczesnego właściciela miasta Rafała Tarnowskiego. On to w 1465 r., do nowo wybudowanego kościoła, sprowadził braci zakonu św. Franciszka (Braci Mniejszych Obserwantów), powszechnie nazywanych Bernardynami. Późnogotycka budowla była z biegiem lat rozbudowywana i przerabiana, aż z czasem przybrała obecny wygląd i kształt. Pod koniec XV w. klasztor zaczęto otaczać wałami i fosami, a potem murami, które istniały już w 1502 r. |
W latach czterdziestych XVII w. staraniem Stanisława Lubomirskiego, obwarowania klasztorne zostały znacznie wzmocnione. Prace, które prowadził znany fortyfikator Krzysztof Mieroszewski, ukończono w 1646 r. Klasztor był więc budowlą warowną, ściśle związaną z systemem obronnym miasta, dającą w czasie wrogich najazdów schronienie okolicznej ludności. Tak było np. podczas tatarskich napadów w 1489 i 1624 r.
|
|
Czytaj całość…
|
|
|
Kościół Sióstr Miłosierdzia p.w. Matki Boskiej |
|
|
| |
Przy ulicy Krakowskiej, w bezpośrednim sąsiedztwie bazyliki, znajduje się klasztor Sióstr Miłosierdzia, fundacji Antoniego Lubomirskiego i jego żony Zofii z Korwinów Krasickiej. Klasztor wzniesiony został na terenie dawnego szpitala św. Ducha, jego budowę ukończono w 1780 r., lecz zakonnice objęły go w posiadanie dopiero w 1784 r. Przy klasztorze prowadzony był szpital oraz szkoła dla dziewcząt. Popularna szkoła "U Panien" istniała do 1924 r.
Cesarz Józef II z zasady kasujący klasztory żeńskie jako mało użyteczne dla społeczeństwa, w tym przypadku uznał celowość fundacji, którą Zofia Lubomirska zabezpieczyła z własnego majątku.
|
Budynek klasztorny jest dość obszerny, piętrowy, trójskrzydłowy, połączony z kościółkiem o barokowej fasadzie. Nad głównym wejściem tablica fundacyjna z 1780 r., a ponad nią fresk przedstawiający św. Wincentego a Paulo. Wewnątrz cenne obrazy Matki Boskiej Śnieżnej oraz św. Michała Archanioła, pochodzące ze starych przeworskich kościołów Matki Boskiej Śnieżnej i św. Ducha. W sali gościnnej współczesne portrety fundatorów. W części klasztoru siostry prowadzą Dom Specjalny dla Dorosłych, zaś Zrzeszenie "Caritas" Dom Opieki dla Kobiet, zachodnie skrzydło klasztoru zajmuje przedszkole nr 1.
W obrębie zespołu klasztornego znajduje się XIX-wieczny spichlerz.
|
|
|
Park i pałac Lubomirskich |
|
|
Teren dawnej rezydencji Lubomirskich obejmuje park, kordegardę, pałac, oficynę i oranżerię.
Park przeworski w swej obecnej postaci romantycznego ogrodu krajobrazowego w typie angielskim powstał w XVIII-XIX w., mniej więcej w tym samym czasie co pałac. Park zajmuje rozległy obszar około 12 ha i składa się z parku południowego (dolnego) i parku północnego (górnego), oddzielonych obmurowaną skarpa. Park dolny, niewątpliwie starszy, ukształtowany był .pierwotnie na wzór ogrodu włoskiego. Z założenia togo pozostała stara alejo grabowa. W parku górnym, urządzonym jako romantyczny ogród angielski w typie naturalnym, zachowała się ładna aleja lipowa. Drzewostan tego pięknego niegdyś parku składa się z wiekowych lip, topól i dębów, rosną tu ponadto kasztanowce, orzechy kaukaskie, tuje, jesiony i brzozy. Najstarszą, ponad 300 lat liczącą lipę, rosnącą przed pałacem, miał posadzić sam Jan III Sobieski. Z przykrością wypada odnotować, że stan utrzymania parku jest nie najlepszy. Niewłaściwa gospodarka, jak i wielka wichura w 1960 r. spowodowały znaczne ubytki w jego cennym drzewostanie.
U wejścia do parku stoi klasycystyczna kordegarda z początku XX w., nieszczęśliwie rozbudowana w 1959 r.
|
|
Czytaj całość…
|
|
|
Ratusz i rynek miejski |
|
|
| |
We wschodniej pierzei rynku ( patrz: stary plan miasta) stoi ciekawy architektonicznie ratusz. Jest to nieduża, ale masywna piętrowa budowla z wysoką wieżą i klasycystycznym wystrojem. Pierwsza wzmianka o przeworskim ratuszu pochodzi z 1473 r. Fundował go zapewne założyciel miasta, Jan z Tarnowa, a budował zamkowy budowniczy Wacław Klepacz. W XVII w. na starym zrębie powstała nowa budowla, która swój obecny wygląd zawdzięcza gruntownej przebudowie, dokonanej w 1909 r. według projektu inż. Sobolewskiego. |
Na parterze budynku, gdzie dawniej mieścił się zajazd, jest obecnie stylowa kawiarnia "Ratuszowa". Na wieży ratuszowej zegar, wykonany w 1909 r. przez krośnieńskiego zegarmistrza Michała Mięsowicza.
Ratusz wybudowany jest z cegły gotyckiej, podobnej do tej, która znajduje się w murach obronnych. Początkowo posiadał dach gontowy z drewnianą wieżyczką. Podczas kapitalnego remontu przeprowadzonego w roku 1909 zmieniono konstrukcję dachową, nadając jej formę mansardową i pokryto dachówką karpiową.
Elewację zachodnią, frontową, zamkniętą u góry gzymsem, wieńczy trójkątny przyczółek, na którego osi znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca herb miasta. Główne wejście stanowi portal frankowany pilastrami dźwigające belkowanie z trójkątnym przyczółkiem. W całość budowli od strony zachodniej wtopiona jest drewniana wieża.
Sień posiada spadek od wschodu w kierunku zachodnim, zgodnie z konfiguracją terenu. Do mniej więcej drugiej dziesiątki XIX wieku parter użytkowany był jako zajazd. Tu mieściły się miara i waga . W pierwszej połowie XX w. mieściła się tu też ochotnicza straż pożarna, wozownia, stajnia, magazyny i areszty.
|
|
Czytaj całość…
|
|
|
|
|
|
Zabytki przeworskie
